مسکوک طلا چیست؟

مسکوک یا مسکوکات

مسکوک یا مسکوکات جز آن دسته از اصطلاحات هستند که کمتر به گوشمان خورده است حتما با خود می‌گویید یک بازار طلا و این قدر اصطلاحات پیچیده! خب البته به نظر می‌رسد که طلافروشان و بازاریان علاقه زیادی به اختصاصی کردن فرهنگ لغت خود دارند. ما هم مجبور هستیم پا به پای آن‌ها پیش برویم و خود را با این اصطلاحات آشنا کنیم چراکه ممکن است هرکسی به تنهایی بارها و بارها به دلایل مختلف پا در این بازار پر از رمز و راز بگذارد چه برای حفظ سرمایه و چه برای خرید و فروش زیورآلات و چه برای جستوجوی پول! در این مقاله می‌خواهیم با مفهوم مسکوک آشنا شویم، کلمه‌ای که شاید به ندرت در اخبار و سایت‌های طلا شنیده باشیم.

مسکوک چیست؟

مسکوک به معنی پول فلزی یا همان سکه است. مسکوکات نیز اسم جمع مسکوک هست که زیر نظر دولت و بانک مرکزی هر کشور ضرب می‌شود. ( ضرب کردن سکه، اصطلاحیست که به جای ساختن سکه یا تولید سکه از آن استفاده می‌کنند. ) یعنی اگر پول فلزی یا سکه‌ای زیر نظر بانک مرکزی آن کشور ضرب نشود آن پول یا سکه فاقد اعتبار و غیر قانونیست و قطعاً ساخت بدون مجوز آن پیگرد قانونی دارد. پس بهتر است این چنین معنای مسکوک را بازگو کنیم: مسکوک، ضرب پول فلزی یا سکه، زیر نظر بانک مرکزی هر کشور است؛ حال این مسکوک می‌تواند با هر جنس فلزی مانند برنج، نقره، پلاتین، طلا و… ضرب شود.

در واقع در بازار و سایت‌های خبری به جای استفاده از لفظ سکه یا پول فلزی، استفاده از اصطلاح مسکوک رایج‌تر است. بله، درست متوجه شده‌اید، همین پول‎ خورده‌هایی که هم اکنون ممکن است در کیفمان باشد، جزو مسکوکات به حساب می‌آیند! حالا که با اصطلاح مسکوک و مسکوکات آشنا شدید، بهتر است بریم سر وقت ضرب سکه و انواع آن.

ضرب کردن سکه یعنی چه؟

حتماً عبارت ضرب کردن سکه به گوشتان آشناست، سکه سازی مراحلی دارد و ضرب کردن سکه آخرین مرحله‌ی ساخت یک سکه است. سوالی که ممکن است در ذهنمان ایجاد شود این است که چرا فعل ساخت سکه (ضرب کردن) است؟ این سوال جواب راحتی دارد! چون برای ساخت سکه و برای صاف کردن لبه‌های سکه، به آن چندین ساعت ضربه می‌زدند؛ از این رو به فعل ساختن انواع سکه‌ها (از سکه‌های طلا گرفته تا سکه‌هایی با جنس‌های متفاوت)، ضرب سکه می‌گویند. مثلاً به جای آنکه بگویند بانک مرکزی سکه می‌سازد، می‌گویند بانک مرکزی سکه ضرب می‌کند.

ضرب مسکوکات در طول تاریخ جهان با نام‌های گوناگون و در ادوار مختلف ادامه داشت، سکه‌هایی که از دوران قدیم مانند هخامنشی یافت شده است همگی با دست ضرب شده‌اند. همین کار دست، موجب افزایش قیمت نجومی این سکه‌هاییست که دیگر عتیقه نام دارند. سکه‌های قدیمی با دست ضرب می‌شدند به همین خاطر روزانه فقط امکان ضرب چند سکه وجود داشت. به اینگونه سکه‌ها، سکه‌های چکشی نیز می‌گویند. اما امروزه دیگر مراحل ضرب کردن سکه را به صورت دستی انجام نمی‌دهند. در زمان حال سکه‌ها را با دستگاه‌های کاملاً اتوماتیک ضرب می‌کنند، از این رو به آن‌ها، سکه‌های ماشینی گفته می‌شود. دستگاه ضرب سکه ماشینی قادر است در هر ثانیه ۱۲ سکه ضرب کند. فشاری که برای ضرب هر سکه، به قالب‌ها وارد می‌شود، برابر با ۸۰ تن می‌باشد که چیزی معادل ۱۰۰۰ بار ضربه چکش برای ضرب سکه به صورت دستی است. حال که پای سکه‌های چکُشی و ماشینی را به میان کشیده‌ایم بهتر است کمی از تفاوت این دو سکه بگوییم.

تفاوت سکه‌های ماشینی با سکه‌های چکُشی

سکه‌های چکُشی برمی‌گردد به دوران باستان، یعنی قبل از دوران ناصردین شاه! در دوره قاجار سکه‌ها همچنان دست‌ساز بودند بنابراین شکل واحدی نداشتند. ورقه نازکی از فلز روی سندانی‌که یک سکه روی آن حک شده بود قرار داده می‌شد سپس با یک چکش که سر سکه دیگر روی سطح ضرب‌زننده آن حک شده بود؛ ضربه زده می‌شد، ولی با وجود مهارتی که کارگران ضرابخانه از خود نشان می‌دادند، محصول آن‌ها همیشه با کیفیت نبود و سکه‌ها از نظر ضخامت و شکل گوناگون بودند؛ اما عنوان سکه‌های ماشینی به سکه‌هایی داده می‌شود که با استفاده از ماشین‌ها و دستگاه‌های تمام خودکار در ضرابخانه‌ی بانک مرکزی ( ضرابخانه مکانی است که در آن سکه ضرب می‌کنند. ) تولید و ضرب شده‌اند.

رفته رفته با پیدا کردن اهمیت پول در دادوستدهای تجاری موجب شد تا ماشین‌ها و دستگاه‌های ضرب سکه وارد ایران شوند. نخستین سکه‌های ماشینی در ایران در سال ۱۲۹۳‌هـ ق معادل ۱۲۵۴ خورشیدی ضرب شدند. این سکه‌ها با راه‌اندازی ضرابخانه ماشینی تهران در سال ۱۲۹۳ هـ. ق توسط فردی به نام فرانز پشان اتریشی به‌صورت آزمایشی ضرب شد و بعد از آن دیگر تمام ضرابخانه‌های ساخت سکه به صورت چکشی جمع شد و قرار بر این شد که همه‌ی سکه‌ها زیر نظر ضرابخانه بانک مرکزی به صورت ماشینی ضرب شوند. در جدول زیر تفاوت میان سکه‌های چکشی و ماشینی را به صورت واضح بیان کرده‌ایم تا به درستی با سکه‌های چکُشی و ماشینی آشنا شوید.

مسکوک طلا چیست؟

همانطور که گفتیم معنای مسکوک به معنای پول فلزی یا سکه است، در نتیجه وقتی صحبت از مسکوک طلا به میان می‌آید منظور همان سکه طلا یا پول فلزی از جنس طلاست یا مثلاً اگر جایی نام مسکوک نقره به گوشتان خورد منظورشان همان سکه نقره یا پول فلزی از جنس نقره است.

از بین مسکوکات طلا، سکه‌های بهار آزادی و سکه‌های امامی رایج‌ترین مسکوک طلای قانونی در کشور ما به شمار می‌آیند. در ادامه به انواع مسکوکات طلا در زمان جمهوری اسلامی می‌پردازیم.

انواع مسکوکات بهار آزادی

با پیروزی جمهوری اسلامی ایران دیگر سکه‌های پهلوی از میان برداشته شدند و جای خود را به سکه‌های بهار آزادی دادند، سکه‌های بهار آزادی نیز با همان وزن و عیار ضرب می‌شوند و شامل تمام سکه، نیم سکه، ربع سکه و سکه‌های یک گرمی هستند که در جدول زیر می‌توانید مشخصات و تصویر پشت و جلوی هر یک از سکه‌های بهار آزادی را مشاهده کنید.

تفاوت سکه بهار آزادی طرح جدید و طرح قدیم

سکه‌ها بعد از انقلاب به دو نوع ضرب شدند؛ یکی سکه بهار آزادی که از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۷۰ ضرب شده است و با عنوان سکه طرح قدیم شناخته می‌شود. ( تصویر یک روی این سکه مزین به نام حضرت علی سه بار تکرار «علی» به خط معقلی تزیینی در داخل یک شش ضلعی است و قید عبارت «بانک ملی ایران» در زیر آن است. تصویر روی دیگر این سکه بارگاه امام رضا(ع) به همراه عبارت «نخستین بهار آزادی» است. )

و دیگری سکه بهار آزادی طرح جدید است که با طرح امام خمینی (ره) ( رهبر انقلاب اسلامی ایران ) همراه است و به همین خاطر است که در بین مردم به سکه امامی معروف شده‌اند؛ از سال ۱۳۷۰ نیز ضرب سکه بهار آزادی با طرح جدید یا همان سکه امامی آغاز شد. این نوع سکه که به عنوان سکه طرح جدید در بازار عرضه می‌شود، تصویر یک طرف آن بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، حضرت امام خمینی (ره) و تصویر طرف دیگر آن هم بارگاه امام رضا (ع) است.

در شکل زیر این دو نوع سکه را نشان می‌دهیم.

حرف خودمانی: بهتر است بدانید در طول تاریخ ایران، سکه امامی فراوان‌ترین نوع مسکوک ضرب شده در ایران است. به طوری که در سال ۱۳۹۷ با اعلام طرح بدون محدودیت پیش‎فروش سکه‌های طلا توسط بانک مرکزی منجر شد تا چیزی در حدود ۶۰ تن طلا از ذخایر طلای بانک مرکزی ذوب و به سکه طلا تبدیل شود! این یعنی ۶۰ تن از پشتیبان پول کشور به حراج گذاشته شد. متاسفانه این طرح یکی از بدترین طرح‌های این دوره و زمان بوده است. به طوری که تحریم یک طرفه آمریکا از یک طرف و طرح و ایده‌های صاحب‌منصب کشور ما از طرف دیگر!  شاید یکی از دلایلی که رییس وقت بانک مرکزی برکنار شد، همین مورد باشد.

همچنین نکته‌ی مهم دیگری که در مورد مسکوکات طلا همانند هر مسکوک دیگری وجود دارد این است که ضرب سکه‌های طلا نیز باید زیر نظر دولت هر کشوری انجام شود در غیر این صورت آن مسکوک غیر قانونیست و فاقد ارزش است. به بیان سادتری می‌توان گفت: یک سکه‌ی بهار آزادی علاوه بر ارزش طلایی که برای ساخت آن استفاده شده است، دارد چون زیر نظر دولت و بانک مرکزی کشور ضرب می‌شود ارزش پیدا می‌کند. حال که معنا و مفهوم مسکوک و مسکوک طلا را دریافت کرده‌ایم بهتر است مختصری در مورد تاریخچه مسکوکات طلا بخوانیم و ببینیم از چه زمانی سکه‌های طلا توسط دولت‌ها ضرب شده‌اند.

مسکوکات طلای بانک مرکزی ایران

مسکوکات طلایی که توسط بانک مرکزی ایران ضرب می‌شوند، به دو طرح سکه قدیم و سکه جدید تقسیم می‌شوند. همانطور که گفتیم سکه‌های طرح قدیم یک سمتش با خط معلق نام حضرت علی هک شده و سمت دیگرش هم، بارگاه امام رضا هک شده است. در سکه‌های طرح جدید به جای طرح حضرت علی، چهره رهبر جمهوری اسلامی (امام خمینی)، هک شده است و از همین رو امروزه به سکه‌ امامی معروف هستند.

سخن پایانی

امیدواریم با مفهوم مسکوکات طلا آشنا شده باشید. باید بگوییم که شما با خواندن این مقاله هنوز اول راه هستید و تا فهمیدن تمام رمز و راز بازار سکه راه درازی در پیش دارید چرا که این روزها بازار سکه به یکی از پر طرفدارترین قطب‌های سرمایه‌گذاری و یکی از داغ‌ترین بازارهای خرید و فروش تبدیل شده است و پیچ و خم‌هایی دارد که قطعاً نمی‌توان بدون اطلاعات کافی پا در این بازار گذاشت و با دلالان این حرفه داد و ستد کرد، مطمئن باشید اگر بدون هیچ برنامه و دانشی پا به این بازار بگذارید قطعاً بازنده میدان شما خواهید بود. برای آن‌که بتوانید با موفقیت و حفظ سرمایه خود از این بازار بیرون بیایید پیشنهاد می‌کنیم مقاله نکات اساسی سکه‌های طلا را مطالعه کنید تا همیشه پیروز میدان باشید چون شما لایقش هستید.

«با ذکر منبع، کپی این مطلب بلامانع است»